🍻 Wojna W Afryce Północnej 1940 43

Wojna w Afryce Północno-Wschodniej (1940—1941) ROZDZIAŁ 17 Andrzej Bartnicki Bitwa o Keren (1940—1941) ROZDZIAŁ 18 Zbigniew Kwiecień II wojna światowa w Afryce Północnej (1940—1943) ROZDZIAŁ 19 Joanna Modrzejewska-Lesniewska Bliski i Środkowy Wschód II wojnie światowej (1940—1941) ROZDZIAŁ 20 Zbigniew Kwiecień Wojna w Ukrainie nasiliła długotrwałą rywalizację mocarstw o dostęp do surowców naturalnych Afryki oraz jej 54 głosów w ONZ - w swojej analizie ocenia agencja Reutera. Niemal w tym samym Pochodnia nie płonie długo. Operacja lądowania w Afryce Północnej otrzymała kryptonim Torch (Pochodnia). Brało w niej udział 105 tys. żołnierzy amerykańskich i brytyjskich. Sprzymierzeni zgromadzili flotyllę 850 jednostek pływających. Wśród okrętów osłaniających barki desantowe był polski niszczyciel ORP "Błyskawica". 25/05/2010, 16:25. Właśnie. Nie zapominajmy, że Afrika korps stworzono i wysłano, by wspomóc Włochów, kiedy zostały zagrożone ich "bordella" w Afryce północnej. I, że były to tylko cztery dywizje. Na kierunki, na których Hitlerowi na prawdę zależało wysyłano "nieco" więcej. 1 IX 1939, po częściowej mobilizacji, Włochy miały pod bronią 1 200 000 żołnierzy w 71 dywizjach. Do 1 V 1940 planowano zwiększyć liczbę dywizji do 94. Na mocy ustawy z 9 V 1940, przy zakładanym średnim stanie liczebnym 1 250 000 żołnierzy, zamierzano zorganizować 6 sztabów armii i 22 sztaby korpusów. 10 VI 1940, w chwili Wojna kolonialna – rodzaj wojny prowadzonej z rodzimą ludnością w celu pozyskania kolonii lub o zdobycie kolonii innych państw, charakterystyczny dla kolonializmu epoki nowożytnej [1]. To ogólny termin odnoszący się do różnych konfliktów, które powstały w wyniku opanowania terytoriów zamorskich przez obce mocarstwa tworzące W najbliższym TWH powinien ukazać się mój artykuł o lotniczym preludium do ofensywy marszałka Grazianiego w Egipcie. Wobec tego przypomnę Wam starszy tekst, który traktuje o wojnie w powietrzu na froncie północnoafrykańskim w czerwcu 1940 roku. Mussolini’s War series: Wojna w Afryce 1940 - 1943. Wojna w Afryce 1940 - 1943 rozpoczęła się w sierpniu 1940 zajęciem przez Włochów Somali Brytyjskiego oraz pogranicza Kenii i Sudanu. 13 września 1940 Włosi zaatakowali z Libii kontrolowany przez Brytyjczyków Egipt. Kontrofensywa angielska (od grudnia 1940) umożliwiła Brytyjczykom opanowanie prowincji Czołg M14/41 w Afryce Północnej. Dalej bitwa o Przełęcz Kasserine. Niestety, dobrych zdjęć wojsk włoskich w Tunezji nigdzie nie ma. W pierwszych godzinach 19 lutego 1943 Rommel w końcu uzyskał kontrolę nad 21. DPanc. i częścią 10. DPanc. W niedługim odstępie czasu, na początku listopada '42 siły amerykańsko-brytyjskie tworzące 1. Armię lądują na plażach Algierii i Maroka by podjąć ofensywę w kierunku odsłoniętej, zajętej przez Niemców Tunezji, które to pierwsze natarcie aliantów odpiera gen. Nehring ze swoim kombinowanym XC KA. Blitzkrieg 1940 na Allegro.pl - Zróżnicowany zbiór ofert, najlepsze ceny i promocje. Bałkany 1940-1941 , Krach Blitzkriegu , Wojna w Afryce Północnej 1940 Wojna w Afryce Północnej rozpoczęła się latem 1940 r., wraz z przystąpieniem Włoch Benita Mussoliniego do walki po stronie Niemiec Adolfa Hitlera, a przeciwko Francji i Anglii. Jednakże afrykańska armia włoska, dowodzona na tym terenie przez Rodolfa Grazianiego, podjęła ofensywę przeciwko oddziałom brytyjskim w Egipcie dopiero we 52gzh1. Dziś czas, abyś przybliżył sobie temat udziału niemieckiego czołgu Pz III w 2 wojnie światowej. Czołg ten zaznaczył się szczególnie w latach 1941-42, kiedy to był podstawową siłą uderzeniową Panzerwaffe. Zapraszam więc Cię do uważnej lektury…Pz III. Po raz pierwszy Niemcy użyli czołgów Pz III w czasie zajmowania Sudetów w 1938 r. Jednak prawdziwy debiut w warunkach wojennych przypadł w czasie napadu III Rzeszy na Polskę. zdj. III – jak przebiegał jego debiut w czasie kampanii wrześniowej?Po raz pierwszy Niemcy użyli czołgów Pz III w czasie zajmowania Sudetów w 1938 r. – niewielka ich ilość przydzielona została do 1 i 2 Dywizji Pancernej. Prawdopodobnie brały udział także w aneksji Czech i Moraw w marcu 1939 r. Jednak prawdziwy debiut w warunkach wojennych przypadł w czasie napadu III Rzeszy na źródeł niemieckich, w ataku na nas wzięło udział od 86 do 98 czołgów Pz III + ok. 20 wozów dowodzenia tzw. Panzerbewehlswagen III D1. Czołgi wysłano (według P. P. Battistelli „Niemieckie dywizje pancerne. Lata Blitzkriegu 1939-40”) do:26 do 1 Dyw. 6 do 2 i 3 Dyw. były w 5 Dyw. Pancpozostałe 46 maszyn było poza dywizjami pancernymiPorównując czołg Pz III z polskimi czołgami okazuje się, że uzbrojeniem dorównywał mu tylko 7TP, miał zaś wyraźną przewagę w kwestii opancerzenia i osiągów. Nie ma zbyt wiele opisów walk czołgu Panzer III w kampanii wrześniowej, jednak wiemy, że Niemcy stracili tylko około 8 maszyn -10% wszystkich „trójek”.Przejdźmy dalej 🙂Pz III – czy dobrze walczył we Francji w 1940 r?Podczas kampanii francuskiej Panzerwaffe posiadała już 349 czołgów Pz III (+ 60-70 wozów dowodzenia). Porozdzielano je do poszczególnych dywizji pancernych. Najwięcej czołgów przypadło na jednostki walczące na głównym kierunku ataku. I tak:1 Dywizja Pancerna – 62 maszyny2 Dywizja Pancerna – 58 maszyn3 Dywizja Pancerna – 42 maszyny4 Dywizja Pancerna – 40 maszyn5 Dywizja Pancerna – 52 maszyny9 Dywizja Pancerna – 41 maszyn10 Dywizja Pancerna – 58 maszynPz III E we Francji. Dobry przeciwko lekkim czołgom francuskim, jednak już pojedynki z średnimi, czy ciężkimi były dużo trudniejsze. Niemieckie maszyny były gorzej uzbrojone, nadrabiały to jednak prędkością i dobrą jazdą w terenie, a także większą załogą. zdj. Pz III okazał się całkiem dobrą konstrukcją, szczególnie w walkach z lekkimi czołgami francuskimi tj. Hotchkiss H-35 czy Renault R-39. Jednak już pojedynki z średnimi Somua S-35, czy ciężkimi Char B-1bis były dużo cięższe. Niemieckie maszyny były gorzej uzbrojone – działo 37 mm było gorsze od francuskich 75 mm czy 47 mm. Nadrabiały to jednak prędkością i dobrą jazdą w terenie, a także większą załogą (dowódca francuski musiał jednocześnie dowodzić czołgiem, ładować amunicję i strzelać).A co było po kampanii francuskiej 🙂Pz III na Bałkanach w 1941 rokuPo walkach we Francji postanowiono pogrubić pancerz w czołgu oraz zmienić armatę kal. 37 mm na większego kalibru – na armatę kal. 50 III brał udział w kampanii przeciwko Jugosławii i Grecji w 1941 roku. Musiał tam walczyć nie z czołgami wroga (mało ich mieli przeciwnicy) lecz z bardzo trudnym terenem. Straty wynikły więc z usterek technicznych lub z wypadnięcia z drogi w przepaść, bo i tak się teatrem działań była Afryka…Pz III – jakie były jego losy w Afryce Północnej?Początkowo tylko 80 maszyn przybyło w ramach 5 Pułku Pancernego 5 Dywizji Lekkiej. Po dwóch miesiącach dołączyły do nich czołgi z 8 Pułku Pancernego z 15 Dywizji Pancernej. Gdy porównać Pz III z wozami przeciwnika, okaże się, że przewyższał on wszystkie brytyjskie konstrukcje za wyjątkiem potężnie opancerzonej Matildy Mk operacji Battle Axe okazało się, że niemiecki czołg bardzo dobrze sobie radzi w walce z przeciwnikiem. Dzięki swojej armacie kal. 50 mm mógł on niszczyć wozy przeciwnika z większej odległości, niż one odegrał dużą rolę w czasie alianckiej ofensywy w listopadzie 1941 r. W chwili rozpoczęcia operacji “Crusader” Afrika Korps dysponował dokładnie 139 czołgami Pz III – 75 sztuk miała 15 Dyw. Pancerna, a 64 sztuki 21 Dyw. Pancerna. Najważniejszą bitwą z udziałem tych wozów była bitwa pod Sidi Rezegh 22 listopada 1941 operacji Battle Axe okazało się, że niemiecki czołg bardzo dobrze sobie radzi w walce z przeciwnikiem. Dzięki swojej armacie kal. 50 mm mógł on niszczyć wozy przeciwnika z większej odległości, niż one jego. zdj. maju 1942 r. do Afryki przybył transport z czołgami Pz III wersji J – miała ona już lepszą armatę KwK L/60 kal. 50 mm, dzięki której Niemcy mogli już nawiązać walkę z angielskimi A12 Matilda Mk II. Po raz pierwszy użyli ich w bitwie pod Gazalą i były używane do końca walk w Afryce przybyciu do Afryki czołgów M4 Sherman i M3 General Lee uzbrojonych w armaty kal. 75 mm, przewaga technologiczna w broni pancernej znowu przeszła na stronę Aliantów. Na początku 1943 r. do Tunezji dotarła ostatnia dostawa Pz III M, które działały w ramach 15 DPanc. Oprócz tego, w 501 Bat. Czołgów Ciężkich walczyły czołgi Pz III N, z krótkolufowym działem 75 mm (z czołgu Panzer IV) – osłaniały słynne Tygrysy przed piechotą III w operacji BarbarossaWalki na froncie wschodnim, przeciwko Rosjanom, to było największe wyzwanie, z jakim musiał się zmierzyć opisywany tutaj czołg. Na początku walk Pz III był, obok Panzer IV, podstawowym uzbrojeniem niemieckich wojsk 19 dywizji pancernych użytych w ataku na ZSRR, w strukturach aż 14 z nich przeważały Pz III. Jednak większość z nich była jeszcze uzbrojona w armatę 37 mm (tylko 1 Pułk Pancerny z 1 Dywizji Pancernej był wyposażony w czołgi z armatą KwK L/42 50 mm). Łącznie, w czerwcu 1941 r., III Rzesza dysponowała 1 440 czołgami Pz III na froncie wschodnim – najczęściej wersji E i F, rzadziej G lub maszyna była lepsza od radzieckich T-26 i BT-5 i BT-7, tylko nieznacznie ustępował uzbrojeniem przy porównaniu z T-28. Jednak już ze słynnym T-34/76 czy KW czołg niemiecki szans już dużych nie miał – pocisk nie miał żadnych szans przebicia pancerza..Porównaj sobie choćby pancerz niemieckiego czołgu w wersji E (30 mm) do pancerza T-34/76 (52 mm ustawione pod 30° kątem) czy KW-1 (aż 82 mm!). Pz III miał też dużo gorsze uzbrojenie (armata 37 mm) od zarówno T-34 jak i KW (armata 76,2 mm). Tak więc Niemcy mogli liczyć w starciach z tymi radzieckimi czołgami tylko na szczęście. W opinii niemieckich czołgistów, czołg dobrze radził sobie w warunkach zimowych – silnik można było uruchomić nawet przy -20° III w szczytowym okresie wykorzystania – lata 1942-43Czołgi tego typu stanowiły większość wozów bojowych użytych podczas ofensywy na południu ZSRR (operacja “Blau”). Jako pierwsze wjeżdżały do Rostowa i Woroneża, pierwsze stanęły też nad brzegiem Wołgi. Czołgi Pz III poniosły procentowo największe straty podczas bitwy o Stalingrad. Na północy toczył ciężkie boje nad Jeziorem Ładoga i pod maszyna była lepsza od radzieckich T-26 i BT-5 i BT-7, tylko nieznacznie ustępował uzbrojeniem przy porównaniu z T-28. Jednak już ze słynnym T-34/76 czy KW czołg niemiecki szans już dużych nie miał – pocisk nie miał żadnych szans przebicia pancerza. zdj. Zachodzie, w sierpniu 1942 r. we Francji czołgi Pz III z 7 Dyw. Pancernej brały udział w odparciu Alianckiego desantu w Dieppe. Później okupowały Francję ramach nowo sformułowanego I Korpusu Pancernego SS czołgi uczestniczyły w walkach o Charków w lutym i marcu 1943 r. Znaczna ilość walczyła w bitwie na Łuku Kurskim – największej bitwie pancernej II wojny światowej. I podczas walk na bliskie odległości dobrze sobie radziły z lepiej opancerzonymi radzieckimi czołgami. Np. 6 lipca czołgi z 1 Dyw. Pancernej SS “Leibstandarte Adolf Hitler” zniszczyły aż 26 czołgów rosyjskich, głównie czołgów Panzer III została zniszczona latem i jesienią 1943 roku, podczas walk na Białorusi i Ukrainie. Te które udało się odzyskać, przemieniano na działa samobieżne Stug że sukcesywnie je wycofywano z frontu, to jednak działały jeszcze na pobocznych teatrach wojennych – np. w tyle na dzisiaj. W następnym artykule przejdziemy do kolejnego niemieckiego czołgu średniego, czyli Panzer IVPozdrawiam serdecznieDamian Jarzynaautor blogaKliknij teraz w przycisk „Pobierz za darmo” aby otrzymać fragment mojego ebookaPS. Jeżeli spodobał ci się ten artykuł, to w przycisk „Lubię to” go znajomym na Facebooku go na forum z tematyki militarnej, np. go poniżejZnacznie poprawi to pozycje mojego bloga w wyszukiwarce Google i da mi motywacje do dalszej pracy i prowadzenia tego bloga. Vuoi aiutare economicamente questo sito? Spiacenti, non accettiamo donazioni. Sorry, we ar not for sale. We are not liber, we are free! Puoi farlo indirettamente acquistando il libro "Debito Formativo" di Valerio Di Stefano. Oppure, acquisendo un abbonamento Audible per i nostri audiolibri. O per gli e-book su Mondadori Store. Oppure su Kobo. Oppure... anche no! (Niente monetine da 2 euro, niente pizza o focaccia. Il caffè ci rende nervosi.) This website is referral for and Please visit our new website and our brand new Encyclopaedia Britannica. It's absolutely free! Now you can download our classical and etnic music archives in just one clic. Wojna w Afryce Północnej - rok 1940 - Wikipedia, wolna encyklopedia Z Wikipedii Wojna w Afryce Północnej 10 czerwca - Włochy wypowiadają wojnę Francji i Wielkiej Brytanii. 3-5 lipca - marynarka brytyjska niszczy zespół floty francuskiej w bazie Mers el-Kebir w Algierii (operacja Catapult) 13 września - Armia włoska pod dowództwem marszałka Grazianiego rozpoczyna z terenu Libii atak na Egipt. 16 września - Włosi zajmują miasto Sidi Barrani. Graziani wstrzymuje ofensywę w celu podciągnięcia zaopatrzenia. 23-25 września - nieudany atak sił brytyjskich i Wolnej Francji na Dakar w Senegalu (operacja Menace) 27 października-19 listopada - Kampania o Gabon - siły Wolnej Francji i brytyjskie opanowują Gabon 10 grudnia - Początek brytyjskiej ofensywy pod dowództwem gen. Wavella przeciwko wojskom włoskim, którego efektem było wyparcie ich z Cyrenajki i niemal całkowite zniszczenie włoskiej Grupy Armii Libia. Ostatnia edycja tej strony: 14:23, 20 cze 2008 (autor zmian: Użytkownik Wikipedia – Pibwl) Inni autorzy: Użytkownicy Wikipedia: MalarzBOT, OTB, Vindicator, Jersz, Wames, Leviathan, Rumun999, Adziura, Olafbot oraz AdSR oraz Anonimowy użytkownik/cy Wikipedii. Tekst udostępniany na licencji GNU Free Documentation License. (patrz: Prawa autorskie) Wikipedia® jest zarejestrowanym znakiem towarowym Wikimedia Foundation. Możesz przekazać dary pieniężne Fundacji Wikimedia. O Wikipedii Informacje prawne Włochy, podobnie jak inne państwa kolonialne takie jak Francja czy Wielka Brytania, były zmuszone utrzymywać wojska w koloniach do ochrony swoich interesów oraz tłumienia powstań i wystąpień tubylczych plemion. Bardzo szybko okazało się, że europejskie umundurowanie w afrykańskich warunkach jest po prostu bezużyteczne, a kolorowe mundury stanowią dla żołnierzy zagrożenie. Włosi byli jednak, podobnie jak Niemcy, w dużo lepszej sytuacji, ponieważ od razu mogli korzystać z doświadczeń starszych kolegów, którzy już od dłuższego czasu prowadzili zmagania w koloniach. Kiedy wybuchła druga wojna światowa, żołnierze armii faszystowskich Włoch mieli już pełne umundurowanie i ekwipunek przystosowany do warunków Afryki Północnej i Wschodniej. Mundury armii regularnej Kurtka mundurowa Trzeba zaznaczyć, iż tropikalny mundur polowy dla szeregowców i podoficerów armii regularnej pierwotnie zaprojektowano niedługo przed kampanią w Etiopii (1935–1936). Przed jego wprowadzeniem udoskonalono go jednak za radą Królewskiego Korpusu Wojsk Kolonialnych (Regio Corpo dei Soldati Coloniali). W kroju mundur był bardzo podobny do standardowego szarozielonego munduru z wełny. Wykonano go z płótna w kolorze khaki, jednak bez podszewki. Kurtka mundurowa miała gładki kołnierz, ciemnobrązowe plastykowe guziki oraz gładkie naramienniki. Podoficerowie i szeregowcy nosili dystynkcje na rękawach na wysokości ramienia. Ten podstawowy wzór pozostał w użyciu w kilku wariantach jeszcze do końca drugiej wojny światowej. Tropikalny mundur dla oficerów, który wprowadzono w czasie podboju Etiopii, krojem i kolorem się prawie nie różnił od tego noszonego przez szeregowców. Również miał plastykowe guziki, ale też bardziej eleganckie naramienniki z dystynkcjami. Oba mundury były bardzo podobne do tych noszonych przez żołnierzy Afrika Korps, zresztą trudno się dziwić, ponieważ to włoscy projektanci pomagali sojusznikom w stworzeniu mundurów. Włoskie naramienniki były zakończone spiczasto, niemieckie natomiast były zaokrąglone. Bundesarchiv, Bild 101I-783-0119-23A / Dörner / CC-BY-SA Podobnie jak w każdej armii, tak i we włoskiej istniała swego rodzaju moda. Mowa o mundurze, który wszedł w użycie w czasie kampanii etiopskiej, zwanym „saharyjką” (sahariana). Powód popularności był bardzo prosty – mundur był nad wyraz elegancki i wygodny. Początkowo wydawano go tylko włoskim wojskom kolonialnym, które stacjonowały na Saharze Libijskiej. Bardzo szybko znalazł się jednak na wyposażeniu w szeregach armii regularnej. Była to odmiana myśliwskiej bluzy, która miała cztery naszywane kieszenie, typowy kołnierz, plastykowe guziki, a czasami również pas z tkaniny. Elementem odróżniającym ten mundur od innych pustynnych było pasmo materiału naszyte na górną część, które z przodu przykrywało spiczastymi wypustkami kieszenie na piersiach, a z tyłu nieco upodobniało strój do peleryny. Saharyjka cieszyła się ogromną popularnością wśród oficerów, choć nosili ją i żołnierze niższych rang. Powszechnie używali jej również członkowie MVSN (Milizia Volontaria per la Sicurezza Nazionale, czyli Ochotnicza Milicja Bezpieczeństwa Publicznego), którzy stacjonowali w Afryce. Bardzo popularna saharyjka stała się też wśród żołnierzy DAK i Luftwaffe. Wykonywano ją z różnych materiałów, od płótna do juty, i w kolorach od oliwkowej zieleni (także używanej w Afryce) do piaskowego khaki. Pod koniec lat trzydziestych pojawił się mundur typu pulower w kolorze khaki przeznaczony dla szeregowców. Był zapinany trzema guzikami z drewna lub plastyku. Miał po parze górnych i dolnych naszywanych kieszeni, pas z materiału, zapinane na guziki mankiety i gładkie odpinane naramienniki. Oficerowie stacjonujący w koloniach przed drugą wojną światową zimą nosili mundur z cordellino w kolorze ciemnego khaki z czterema kieszeniami, w kroju identyczny ze wzorem noszonym we Włoszech, choć bez kolorowego kołnierza. Tropikalny jednolity mundur M40, który był w tym samym stylu co jego poprzednik, powstał już w czasie wojny. Był w kolorze khaki i szyto go z tkaniny bawełnianej zamiast wełnianej. Tropikalne mundury oficerskie miały czarne naramienniki z kolorową obwódką, na których naszywano dystynkcje i symbol jednostki. Epolety mundurów generalskich wyróżniały się srebrnym galonem, wyhaftowanym orłem i dystynkcjami oznaczającymi dokładny stopień danego generała. Oficerowie Milicji Faszystowskiej często nosili dystynkcje zarówno na przedramionach, jak i na naramiennikach, z kolei w armii obowiązywała zasada umieszczania dystynkcji albo na naramiennikach, albo na przedramionach. Na kołnierzach wszystkich tropikalnych mundurów polowych można było umieszczać naszywki, choć niekiedy noszono tylko gwiazdkę lub w wypadku członków MVSN – fascio. Nie należy także zapominać, że w Afryce po upalnym dniu w nocy temperatura spada do kilku stopni. Na noc włoscy żołnierze zakładali zrobioną z grubej wełny bluzę w kolorze khaki lub brązowym albo zielonoszary płaszcz według wzoru europejskiego, jednak był on dostępny w niewielkiej liczbie. Noszono też zielonoszary wełniany pulower. Koszule Koszule do munduru tropikalnego dla szeregowców i podoficerów, które wydawano od momentu kampanii etiopskiej, były wykonane z płótna w kolorze khaki. Miały leżący kołnierz, gładkie naramienniki i przód zapinany w całości na brązowe guziki z plastyku lub drewna. Produkowano je zarówno z naszywanymi na piersiach kieszeniami, jak i bez. Koszule zimowe szyto z flaneli, a letnie z lnu. Szeregowcy Milicji Faszystowskiej (MVSN) nosili czarną szarfę do czarnej koszuli, jeśli nie skrywał jej mundur. Koszula oficerska miała taki sam krój jak kolonialna, tyle że była wykonywana na zamówienie z lnu, wełny lub jedwabiu w kolorze khaki. Za koszule z jedwabiu oficerowie płacili z własnej kieszeni. Kiedy nie noszono munduru, dystynkcje umieszczano nad lewą kieszenią, tak samo zresztą jak w odmianie europejskiej. Dozwolone było również noszenie szarfy w kolorze khaki. Spodnie W czasie kampanii przeciwko Etiopii wprowadzono dla szeregowców i podoficerów wygodne i praktyczne lniane spodnie w kolorze żółtawooliwkowym. Mały zakryty rozporek, dwie pionowe, wypuszczane kieszenie boczne i kieszeń z tyłu. Dolną część nogawek wsadzano do butów. Ten model okazał się bardzo praktyczny w gorącym klimacie afrykańskim, zapewniając wygodę i ochronę. Po zakończeniu kolonialnej wojny armia powróciła jednak do bryczesów i pantalonów identycznych z europejskimi, tyle że wykonanych z płótna w barwie khaki, z którego szyto mundury dla szeregowców i podoficerów w Afryce. Odmian spodni było mnóstwo, wszystkie jednak zabezpieczano pasem zakładanym na zewnątrz, a czasem także od wewnątrz. Normą były dwie pionowe wpuszczone kieszenie boczne, choć niektóre rodzaje miały wpuszczone kieszenie z tyłu oraz regulowany ściągacz z materiału. W regionach o gorącym klimacie szeregowcy mieli prawo nosić szorty, które zazwyczaj wykonywano ze zwykłych spodni, obcinając nogawki. Przed wybuchem wojny bryczesy tropikalne dla oficerów wyrabiano z płótna w kolorze khaki bądź oliwkowozielonym na użytek letni, a z cordellino do noszenia w zimie, przy czym prawie nie różniły się one od szarych bryczesów, lecz nie miały lampasów. Oficerom w gorącym klimacie również zezwalano nosić krótkie spodnie. Wykonywano je z różnych tkanin, ale zawsze barwy khaki. Miały dwie wpuszczone boczne kieszenie i dwie tylne. Buty Od 1935 roku szeregowcy i podoficerowie nosili buty o naturalnej brązowej barwie, które sięgały powyżej kostki, ze sznurowadłami przechodzącymi częściowo przez oczka, a częściowo przez haczyki. Takie obuwie chroniło stopy i dolny odcinek goleni przed cierniami, kaktusami i jadowitymi wężami w Etiopii. Zarówno przed wojną, jak i w jej trakcie wojsko powszechnie nosiło buty, które nie różniły się od modelu europejskiego, tyle że były zawsze brązowe. Podobnie było z butami oficerskimi z cholewami. Często jednak zdarzały się różne odmiany, niektóre miały sznurowanie na krótkim odcinku u dołu, względnie były sznurowane na całej długości z przodu. Oficerowie w koloniach otrzymywali też sięgające do kostek buty wciągane z brązowej skóry z elastycznymi bokami. Popularne były również brązowe, skórzane sandały, które na początku nosili tylko żołnierze wojsk kolonialnych. Dla wojsk w koloniach przeznaczono także specjalne owijacze oznaczone symbolem M 29, które noszono do butów i sandałów, a żołnierze z tubylczych jednostek kolonialnych nosili je nawet do bosych stóp. Noszono również skórzane sztylpy. Te, które należały do członków Włoskiej Policji Afrykańskiej (Polizia dell’Africa Italiana), wiązano za pomocą skórzanych pętelek, a u góry spinano skórzanym paskiem. Była to policja z ochotników kolonialnych i podobnie jak w innych jednostkach tego typu w krajach posiadających kolonie Włosi odgrywali rolę kierowniczą (wyżsi oficerowie, oficerowie, podoficerowie). Mundury tropikalne spadochroniarzy Jako że pierwsza szkoła spadochroniarzy powstała w Libii w 1938 roku na rozkaz marszałka Włoch Itala Balbo, również pierwsza jednostka spadochroniarzy armii włoskiej składała się z włoskich i libijskich ochotników z kolonii. Był nią 1. Reggimento Fanti dell’Aria (1. Pułk Piechoty Powietrznej). Jego członkowie nosili specjalnie dla nich zaprojektowany kombinezon w kolorze khaki. Przód kombinezonu na odcinku klatki piersiowej miał zamek błyskawiczny, dwie kieszenie na piersiach i dwie kieszenie boczne. Mankiety i nogawki ściągano paskami i guzikami. Podoficerowie nosili dystynkcje na rękawach, podobnie jak niemieccy spadochroniarze, z tym że oficerowie w ogóle nie używali kombinezonów. Gwiazdę Armii Królewskiej umieszczano na stojącym kołnierzu, ale dopiero od 1939 roku, kiedy Libijczykom przyznano włoskie obywatelstwo. Przedtem na kołnierzu Libijczyków widniały srebrzyste skrzydełka. W 1942 roku weszła do użytku saharyjka w kolorze khaki dla spadochroniarzy na afrykańskim teatrze działań wojennych. Nie różniła się zbytnio od jej kontynentalnej wersji w kolorze szarozielonym, choć szeregowcy mieli odkryte guziki, a oficerowie czasami zakryte. Jeśli pominiemy dystynkcje, nie istniały wyraźne różnice w jakości mundurów jednych i drugich. Na szpicach kołnierzy umieszczano naszywki, dystynkcje noszono zaś na rękawach, zgodnie z przyjętym zwyczajem. Zaprojektowano i wprowadzono również specjalne spodnie w kolorze khaki z dołączonym pasem, które zabezpieczało się za pomocą pasa głównego i troków związanych wokół kostek. Z przodu znajdowały się dwie skośne kieszenie, a z tyłu dwie kieszenie zapinane na guzik. W tym samym roku pojawił się kamuflażowy kitel dla wojsk spadochronowych. Wyrabiano go z tego samego materiału co płachty maskujące M1929, które były mieszaniną leśnej zieleni, kasztanowego brązu i szarawej zieleni. Sięgający do kolan kitel zapinało się z przodu na guziki przykryte połą, używano też szarozielonego kitla. Gwiazdki armii noszono niekiedy na szerokim kołnierzu, kadra oficerska i podoficerska natomiast umieszczała dystynkcje na piersi, a nie na rękawie. Obuwie tej formacji było bardzo podobne do wysokich butów noszonych w trakcie kampanii etiopskiej. Chodzili w nim żołnierze wszystkich rang. Buty były wykonane z czarnej skóry, miały gumowe podeszwy i dwadzieścia cztery oczka na sznurowadła. Podczas skoków używano ochraniaczy na kolana, wykonanych z szarej tkaniny wypchanej obficie wyściółką i mocowanych za pomocą elastycznych opasek. Robiono też ochraniacze na łokcie, barki i golenie. Mundury czołgistów Wszystkich czołgistów, czy to w Europie, czy to w Afryce Północnej, wyposażono w czarne skórzane kurtki. Miały one dwurzędowy krój, po trzy czarne plastykowe guziki w każdym rzędzie, leżący kołnierz, parę skośnych kieszeni bocznych, mankiety z patkami i pas główny z miękkiej, czarnej skóry. Na kołnierzu umieszczano metalowe gwiazdki, a w innych przepisowych miejscach także specjalne metalowe dystynkcje. Podoficerowie nosili dystynkcje ramionach, podoficerowie z patentem na naramiennikach, a oficerowie na mankietach. Zdarzało się, i to bardzo często, choć było to wbrew regulaminowi, iż dystynkcje umieszczano na piersi. Skórzana kurtka miała opinię niewygodnej, jednak zapewniała dobrą ochronę wewnątrz czołgu. Podobne kurtki nosili zresztą czołgiści francuscy lub węgierscy. Kurtki o takim samym kroju, z tym że brązowe, nosili motocykliści i kierowcy, a produkowały je na zamówienie armii prywatne firmy odzieżowe. Do umundurowania wojsk pancernych wprowadzono jednoczęściowe kombinezony z szarozielonego lub niebieskiego płótna. Otrzymywali je członkowie załóg czołgów, motocykliści i kierowcy. Miały one dwie naszywane górne kieszenie, przód zapinany guzikami na odcinku klatki piersiowej oraz pas z materiału. Służyły żołnierzom do brudnej roboty przy sprzęcie, a czołgiści nosili je wewnątrz czołgu w czasie zadań bojowych. W 1941 roku wprowadzono dla załóg czołgów i pojazdów opancerzonych bardzo podobny do opisanego powyżej płócienny, niebieski kombinezon. Jedyna różnica między nimi polegała na dodaniu głębokich kieszeni na udach oraz poduszek ochronnych na kolana i łokcie. Wojska kolonialne W szeregach armii włoskiej, tak samo jak w każdej armii, której państwo miało kolonie, służyli także przedstawiciele narodów z kolonii, w tym wypadku chodzi o Libijczyków, Etiopczyków, Erytrejczyków etc. Mundury jednostek kolonialnych były mniej skomplikowane, w dodatku przystosowane do klimatu i tradycji danego narodu. Libijczycy – którzy w 1938 roku otrzymali obywatelstwo włoskie – nosili kurtki w kolorze jasnopiaskowym lub białym (w słońcu pustynnym wydawały się beżowe), białe turbany i średniej długości pantalony w barwie khaki. Naszywki ze stopniem były niewielkie i czerwone, noszono je na prawym rękawie. Wielokolorowe patki na kołnierzu były w różnych barwach w zależności od jednostki. Głównym trzonem libijskich wojsk były dwie dywizje piechoty – 1. Libijska Dywizja Piechoty (generał Sibille) i 2. Libijska Dywizja Piechoty (generał Pescatori). Libijscy żołnierze nosili kurtki sahariano w kolorze khaki z widocznymi, dużymi, czerwonymi gwiazdami, których liczba oznaczała lata służby. Przynależność do danej jednostki wyznaczała szarfa założona pod pasem. Czerwone, niskie fezy zakładano na charakterystyczny dla męskich ubiorów w Libii biały obcisły czepek z niebieskim frędzlem. Oznakę stopnia noszono na fezie nad odznaką Piechoty Kolonialnej. Żołnierzy mieli przy pasach cztery ładownice zamiast dwóch, które nosili Włosi. W Afryce Wschodniej żołnierze nosili długie do kolan białe tuniki, białe pantalony i czerwone turbany (twarde fezy) z niewielkim pomponem, którego kolor określał jednostkę, a także sandały, rzadko buty. Naszywki ze stopniami były bardzo duże i czerwone, noszono je na lewym rękawie u dołu. O ile jednostki w Libii nosiły miękkie, małe fezy zwane Takia, o tyle oddziały wschodnioafrykańskie (Erytrejczycy i Somalijczycy) nosiły wysokie fezy zwane Tarbusc. Typowy żołnierz jednostki kolonialnej nosił mundur składający się z kurtki koloru khaki według wzoru z 1929 roku, bryczesów, owijaczy i brązowych, skórzanych sandałów. Podoficerowie zakładali pod pasem szarfę w kolorach tego samego typu co cały batalion. Strzelcy wyborowi nosili metalową odznakę w kształcie karabinu, reszta żołnierzy miała odznakę jednostki. Dystynkcje stopni znajdowały się także na rękawach w formie sztywnych bawełnianych szewronów. Ewenementem, jeśli chodzi o umundurowanie, były jednostki nazywane Dubats – czyli Białe Turbany – które składały się z członków nadgranicznych plemion Somalii. Ich mundurem było okrycie barwione na kolor khaki, które nazywało się futa. Na stopień wojskowy wskazywał kolor sznura, na którym był zawieszony gwizdek. I tak na przykład zielony oznaczał naczelnego dowódcę oddziału, a czarny sznur miał zastępca dowódcy. Wśród jednostek bojowych z przedstawicieli obcych narodowości była złożona tylko tak zwana jednostka Czerwonych Strzał (do lipca 1942 roku: Raggruppamento Centri Militari; sformowana 10 maja 1942 roku, w sierpniu oficjalnie przyjęła nazwę Raggruppamento Frecce Rosse). Została utworzona z przedstawicieli jeńców wojennych z armii brytyjskiej. Byli to Hindusi, Sudańczycy, Arabowie, a także Tunezyjczycy, Marokańczycy i Egipcjanie. Nosili oni standardowe mundury armii z patkami na kołnierzach kurtek w barwach narodowych. Na prawym rękawie mieli odznakę jednostki, czyli trzy strzały, które pod różnym kątem przecinają okrąg. Muzułmanie nosili miękkie, małe fezy, takie jak poprzednio Libijczycy i Hindusi – Sikhowie zaś mogli nosić tradycyjne turbany. Nakrycia głowy W 1933 roku wprowadzono w armii włoskiej chyba jeden z najbardziej znanych hełmów i jednocześnie najbardziej dla niej charakterystyczny. Od poprzednika różnił się współcześniejszym kształtem. Głęboki dzwon wykonano z tłoczonej niklowanej stali, hełm nie miał ronda i zapewniał żołnierzowi skuteczną ochronę całej głowy. Metalową obręcz wyściółki przytwierdzały do hełmu trzy nity, które pełniły od razu funkcję przewodów wentylacyjnych. Wyściółka natomiast składała się z ośmiu skórzanych dziurkowanych żeber ściąganych sznurowadłem ze skóry bądź materiału. Skórzany pasek podbródkowy w przypadku żołnierzy armii był szarozielony. Członkowie MVSN zaś mieli czarny pasek. Oba zapinano metalową sprzączką. Zresztą hełm ten okazał się tak dobrą konstrukcją, że do dzisiaj używa go armia włoska. Hełmy używane w Afryce Północnej miały barwę piaskowożółtą, jednak zdarzały się i szarozielone. Bersalierzy, elitarna formacja piechoty włoskiej, mieli specjalne uchwyty na pióropusz przymocowany od zewnątrz i od wewnątrz prawej strony hełmu. Niektóre pióropusze wsadzano także po prostu bezpośrednio do otworu wentylacyjnego i drutem przytwierdzano do wyściółki. W 1928 roku wraz z powołaniem pierwszej jednostki spadochronowej wprowadzono do użytku hełm dla niej przeznaczony. Stalowy dzwon wyglądem przypominał wzór 33, jednak był płytszy, a jego obrzeże miało kształt linii prostej. Od dolnej obręczy wyściółki biegło osiem równo rozmieszczonych gumowych żeber, przykrytych na długości około 7,5 centymetra skórą, łączących się z gumową wkładką umieszczoną tuż pod wierzchołkiem. Widełkowaty pasek z szarozielonej skóry spinano klamerką z lewej strony twarzy żołnierza. Pasek przytwierdzały do hełmu nity pełniące funkcje wentylacyjne, podobnie jak w standardowym hełmie dla armii. Hełm miał też nakarczek z fibry. Hełmy spadochroniarzy zawsze były szarozielone, jednak w Afryce żołnierze zamalowywali je piaskową farbą. Tylko karabinierzy, którzy również służyli w dywizji spadochroniarzy, na hełmie nosili namalowane godło korpusu, czyli wizerunek czarnej bomby zapalanej. W 1941 roku wprowadzono nowy wzór, który jednak niewiele się różnił od poprzednika, poza kilkoma szczegółami: do przedniej części obrzeża przymocowano szarozielony skórzany wałek wypełniony końskim włosiem lub gumą, nieco udoskonalono pasek, zapewniając hełmowi lepszą stabilność, zrezygnowano też z osłony na kark. Załogi czołgów i pojazdów opancerzonych otrzymywały głębokie, wykonane z fibry kaski, pokryte czarną skórą. Obrzeże było zakończone miękkim wałkiem ochronnym, a na kark opadała skórzana osłona. Powyżej wałka po obu stronach znajdowały się metalowe otwory wentylacyjne, a skórzana wyściółka miała sznurek regulujący jej napięcie. Skórzany pasek z nausznikami zapinano klamerką po lewej stronie twarzy. Kask był dość staroświecki, a włoscy żołnierze nosili go nawet długo po tym, jak wycofały go armie innych państw, jednak skutecznie chronił on głowę i szyję. Opis nakrycia głowy chyba żadnej armii w Afryce Północnej nie byłby pełny bez hełmu tropikalnego. W armii włoskiej stanowił on integralną część umundurowania tropikalnego. Był trochę archaiczny pod względem konstrukcji, wciąż jednak znajdował się w użyciu jako lekka i praktyczna osłona przed palącym słońcem. Taki hełm nie chronił zbyt dobrze przed odłamkami i już w czasie drugiej wojny światowej zrezygnowano z noszenia go w warunkach bojowych, choć nie można z całą pewnością powiedzieć, aby to była reguła. Standardowym i pierwszym hełmem dla podoficerów i szeregowców był model z 1935 roku, wykonany z korka pokrytego diagonalem w kolorze khaki. Odznaczał się szeroką i głęboką czaszą oraz obszernym rondem z przodu przechodzącym w szpic. Innymi charakterystycznymi elementami tego hełmu były metalowy czop wentylacyjny w kolorze khaki, zamontowany na czubku, przykryte siateczką otworki znajdujące się na obu bokach w połowie wysokości, taśma z tkaniny opasająca nasadę i kwadratowa kieszonka z materiału u spodu prawej strony czaszy, służąca do mocowania pióropusza, którym wyróżniali się bersalierzy, a także piórek i nappine (kitka, pompon) w przypadku alpejczyków. Regulowany pasek skórzany do zapinania pod brodą spoczywał zazwyczaj na przedniej części ronda, a wnętrze hełmu wyściełały zielona tkanina oraz skórzany potnik. Z przodu hełmu widniało godło wykonane z mosiądzu lub czarnego sztucznego jedwabiu, które często nakładano na bawełnianą rozetkę składającą się z narodowych barw Włoch, czyli czerwieni, bieli i zieleni. Jednostki Milicji Faszystowskiej i Czarnych Koszul nie zawsze nosiły kokardy, a często były one czarne. Na niektórych hełmach malowano emblematy za pomocą szablonu, podobnie jak na stalowych hełmach. Bywało też tak, że żołnierze na własną rękę tuszem lub farbą malowali godła swoich dywizji lub jednostek. Popularne było malowanie na hełmach imion – zazwyczaj ukochanej – kryptonimów lub dat ważniejszych operacji i bitew. Żołnierze przyczepiali też zdobyczne odznaki wroga jako trofea, mimo że dowództwo kategorycznie zakazało takich praktyk. Kadra oficerska nosiła wzór, który powszechnie znano jako „wzór adeński” (hełmy produkowano w zakładach w Adenie). Hełm ten występował w licznych odmianach, jednak zasadniczo wykonywano go z korka pokrytego tkaniną w kolorze khaki i miał bardziej spłaszczoną koronę aniżeli hełm szeregowca. Niektóre hełmy były pokryte bawełnianą pikowaną, powłoką o rombowatym deseniu. Innymi charakterystycznymi elementami hełmu były: zamontowany na czubku czop wentylacyjny, wielowarstwowa taśma z tkaniny obejmująca nasadę czaszy i – czasami – mający czysto dekoracyjny charakter skórzany pasek z otworkami po obu stronach, biegnący środkiem w poprzek hełmu. Pasek skórzany pod brodę spoczywał na przedniej części ronda. Wewnątrz hełmu były skórzany potnik oraz dwie podszewki, zielona z sukna na obrzeżach i z białego jedwabiu w części środkowej. Oficerowie mieli dużo większą niż przedstawiciele niższych szarż swobodę w doborze hełmów tropikalnych. Przed wojną wielu z nich kupowało hełmy za własne pieniądze. Co ciekawe, najpopularniejsze produkowano w… Indiach, notabene przez tę sama firmę, która produkowała (w Bombaju) hełmy tropikalne dla Brytyjczyków. W drodze do Afryki Wschodniej przed wybuchem wojny oficerowie często kupowali hełmy w porcie w Port Said. Niektórzy nosili hełmy dla szeregowców, z tym że przyszywano na nich dystynkcje dla oficerów. Na hełmie noszono taki sam rodzaj godła jak na sztywnej czapce; zazwyczaj widniało ono na tkaninie w kolorze khaki, choć zdarzały się szarozielone podłoża oraz mosiężne odznaki charakterystyczne dla szeregowców. Generałowie nosili charakterystycznego orła bez rozetki, którego w przypadku armii wyszywano lub wykonywano z mosiądzu, generałów MVSN natomiast znamionował wyłącznie emblemat haftowany. Kolejnym charakterystycznym elementem nakrycia głowy włoskich żołnierzy w Afryce był fez. Był on charakterystyczny dla niektórych jednostek armii i Milicji Faszystowskiej. Bersalierzy nosili fez z miękkiego, czerwonego filcu z długą niebieską kitą z wełny. Co ciekawe, po raz pierwszy użyto go w czasie wojny krymskiej, a Włosi zapożyczyli ten rodzaj umundurowania od francuskiej piechoty kolonialnej Zouave, która podarował go bersalierom za odwagę. Fezy nosili także zamiast bustimy szeregowcy oraz oficerowie w koszarach i podczas ćwiczeń. Fez czarny mieli Arditi oraz żołnierze MVSN do stopnia kaprala. Pułki Milicji Faszystowskiej również nosiły taki sam model czarnego fezu. Poza fezem włoski żołnierz otrzymał specjalną czapkę tropikalną. Oficerskie czapki tropikalne niczym się nie różniły od europejskich, z tym że były w kolorze khaki lub piaskowym. Daszek i pasek wyrabiano z brązowej skóry, rzadziej z czarnej. Zarówno armia, jak i Milicja Faszystowska miały takie same dystynkcje. Czapki generalskie różniły się od tych używanych w Europie, jednak tylko tym, że tkanina miała barwę khaki, a skórzany pasek i daszek były zawsze brązowe. W 1938 roku dla generałów Czarnych Koszul stacjonujących w Afryce wprowadzono czapkę w kolorze khaki ze złotym greca littoria. Orzeł był podobny do europejskiego wzoru, tyle że zdobiła go królewska kokarda, na znak uznania dla zasług milicji w afrykańskich bojach. Tak jak niemieccy żołnierze mieli czapkę polową z daszkiem, którą zna niemal każdy, a nawet zaryzykuję stwierdzenie, że każdy, nawet laik, tak Włosi mieli swoją bustimę, co w wolnym tłumaczeniu oznacza kopertę, nazwaną tak od sposobu jej rozkładania i składania. Produkowano ją z lekkiej, diagonalnej bawełny barwy khaki o rozmaitej jakości, część wyrabiano także z juty. Bustima miała zwykle potnik ze skóry bądź tkaniny. Podszewki farbowano na rozmaite barwy, od khaki, przez oliwkową zieleń, po czerwień, którą uznano za najbardziej odpowiedni kolor, ponieważ materiał tej barwy wchłaniał ciepło emanujące z głowy użytkownika, czyli chłodził. W roku 1939 pojawiła się nowa odmiana dla szeregowców i podoficerów. Charakteryzowała się brakiem daszka i skrzydełek osłaniających uszy i kark, miała natomiast ażurowe boki bądź wstawkę wszytą na całym obwodzie. Czapki tego rodzaju używały Królewskie Włoskie Siły Powietrzne, choć odznaczała się ona mniejszym rozmiarem od czapki wojsk lądowych. Kadra oficerska nosiła wełnianą odmianę w kolorze khaki, która nie różniła się od tej wyrabianej z diagonalnej bawełny. Dla nich także produkowano bustimę w kolorze khaki, stanowiącą wersję europejskiego wzoru z 1942 roku ze sztywnym daszkiem. Inna odmiana, również wprowadzona w 1942 roku, przypominała bustimę z 1934 roku (czyli pierwszą wersję), z tym że była w kolorze khaki, miała stały, miękki daszek, nauszniki i opuszczoną na kark osłonę. To ten model najbardziej przypominał nakrycie głowy żołnierzy z sojuszniczego Afrika Korps. Dystynkcje i godła były takie same jak na czapkach kontynentalnych, z tą tylko różnicą, że tło z tkaniny miało kolor khaki. Na bustimach żołnierze MVSN nosili metalowe odznaki. Zarówno czapki sztywne, jak i polowe produkowano w takich ośrodkach, jak: Asmara, Benghazi oraz zakłady krawieckie w rodzaju Union Militare, które musiały korzystać z surowców importowanych z Włoch. Trzeba jednak zauważyć, że w armii włoskiej pozwalano na dosyć sporą swobodę w zakresie tropikalnych mundurów, szczególnie podczas działań wojennych w latach 1940–1943. Powód był prosty: chodziło o chroniczny brak odpowiednich materiałów oraz trudności w dostarczaniu zapasów na afrykański teatr wojenny. Umundurowanie często stanowiło kombinację strojów europejskich i tropikalnych, zakładano to, co było pod ręką. W 1943 roku przerzucono do Tunezji liczne oddziały, które były wyposażone w europejskie mundury. Zresztą niemieccy sojusznicy mieli takie same problemy z umundurowaniem, choć panowała wśród nich większa dyscyplina. Bibliografia: Coccia S., Le uniformi metropolitane del Regio Esercito dalla riforma Baistrocchi all’inizio della Seconda Guerra Mondiale, Rzym 2005 Greene J., Mare Nostrum. The War In the Mediterranean, Watsonville 1990 Jowett P. S., The Italian Army 1940–45 ( 2 ) Africa 1940–43, Oxford 2001 Leser J., Regio Esercito Uniforms [w:] (dostęp z Trey R., Soldati di Mussolini, Armi, Uniformi, Equipaggiamenti, Milano 1997 Marizatti P., Uniformi e distintivi Italiani 1933–1945, Parma 1991 Miller D., Fighting Men of World War II Axis Forces. Uniforms, Equipment & Weapons, Mechanicsburg 2007 Nicole D., The Italian invasion of Abissinia 1935–36, Oxford 2001 Viotti A., Uniformi e distintivi dell’Esercito Italiano nella seconda Guerra mondiale 1940-1945, Mediolan – Rzym 1988 II bitwa pod El Alamein – punkt zwrotny w kampanii pustynnej w Północnej Afryce w czasie II wojny światowej. Było to pierwsze zwycięstwo brytyjskich sił lądowych nad wojskami niemieckimi. Bitwa trwała od 23 października do 4 listopada 1942. Sukces w bitwie zmienił losy całej kampanii. Większość historyków brytyjskich sądzi, że bitwa ta, wraz z bitwą stalingradzką, były dwoma zwycięstwami, które w największym stopniu przyczyniły się do klęski hitlerowskich Do lipca 1942 roku niemiecki Afrika Korps pod dowództwem Erwina Rommla wraz z wojskami włoskimi wtargnął głęboko do Egiptu, zagrażając ważnym brytyjskim liniom zaopatrzenia przez Kanał Sueski. Mając rozciągnięte linie zaopatrzenia i nie mając posiłków, wobec perspektywy przybycia dużych uzupełnień dla aliantów, Rommel zdecydował się uderzyć, gdy brytyjskie pozycje nie były jeszcze dostatecznie umocnione. Atak 30 sierpnia 1942 roku na Alam Halfa nie powiódł się i w oczekiwaniu kontrataku 8 Armii Afrika Korps okopał się. Po sześciu dalszych tygodniach 8 Armia była gotowa do uderzenia. 200 tys. ludzi i tysiąc czołgów skierowało się przeciwko 100 tys. żołnierzy i 500 czołgom Włochów i Afrika Korps. Po I bitwie pod El Alamein, która opóźniła postępy państw Osi, brytyjski marszałek Bernard Law Montgomery przejął w sierpniu 1942 roku dowództwo 8 Armii od gen. Claude’a Auchinlecka. Plan aliantów Operacją Lightfoot Montgomery spodziewał się utworzyć dwa korytarze przez pola minowe Osi na północy, aby mogły tamtędy przejść siły pancerne. Dywersyjne ataki na południu powstrzymałyby resztę sił Osi od przesunięcia się na północ. Montgomery oczekiwał 12-dniowej bitwy w trzech stadiach – włamanie, walka powietrzna i ostateczne przełamanie nieprzyjaciela. Siły alianckie zastosowały szereg manewrów w miesiącach poprzedzających bitwę, aby zmylić dowództwo Osi nie tylko co do dokładnego miejsca nadchodzącej bitwy, ale i momentu jej rozpoczęcia. Była to tzw. operacja Bertram. Budowano fałszywy rurociąg, który miał przekonać Niemców, że atak nastąpi dużo później i dalej na południe. Aby wzmocnić efekt, skonstruowano też sztuczne czołgi zrobione ze sklejki umieszczonej na łazikach i rozmieszczono je na południu. Czołgi wyznaczone do bitwy na północy były zamaskowane jako samochody ciężarowe. Oś była okopana wzdłuż dwóch linii, nazwanych przez aliantów Oxalic Line i Pierson Line. Wokół rozmieszczono ok. pół miliona min, głównie przeciwczołgowych, tworząc tzw. Ogród Diabła. Bitwa Bitwa rozpoczęła się 23 października o godzinie nawałą artylerii. Pierwszym celem była Oxalic Line, po czym miał nastąpić atak pancerny na Pierson Line. Jednak gdy atak się rozpoczął, pola minowe (mimo masowego użycia polskiego wykrywacza min) nie były jeszcze w pełni oczyszczone. Pierwszej nocy atak zmierzający do utworzenia północnego korytarza posunął się na odległość 5 km od Pierson Line. Na południu był większy postęp, ale wojska utknęły przy grzbiecie Miteirya. 24 października dowódca niemiecki, generał Stumme (Rommel był na zwolnieniu lekarskim w Austrii), zmarł na atak serca w czasie ostrzału. Po okresie zamieszania dowództwo objął generał Wilhelm von Thoma. Hitler początkowo polecił Rommlowi pozostanie w domu i kontynuowanie rekonwalescencji, ale gdy położenie wojsk niemieckich stało się krytyczne, poprosił go o powrót do Afryki. Rommel natychmiast wyjechał i przybył na miejsce 25 października. Po nieudanym ataku na grzbiet Miteirya atak aliantów został zaniechany – Montgomery skoncentrował się na ataku na północy. Nocny atak z 25 na 26 października był pomyślny, a natychmiastowe przeciwnatarcie Rommla nieskuteczne. Alianci stracili 6200 ludzi (straty Osi wyniosły 2500 żołnierzy), jednak Rommel miał już tylko 370 czołgów, gdy Montgomery jeszcze ponad 900. Montgomery zauważył, że ofensywa traci rozpęd, i zdecydował się na przegrupowanie. Do 29 października linia Osi pozostawała nienaruszona. Montgomery przygotował siły do Operacji Supercharge. Liczne niewielkie działania i ataki lotnictwa zmniejszyły siły pancerne Rommla do zaledwie 102 czołgów. Kolejna duża ofensywa miała miejsce wzdłuż wybrzeża, początkowo by zdobyć szlak Rahman, a potem wziąć wzniesienie Tel el Aqqaqir. Atak zaczął 2 listopada – Rommel miał już tylko 35 czołgów nadających się do walki. Pomimo chwilowego zatrzymania brytyjskiego natarcia, nacisk na jego siły zmusił go do podjęcia decyzji o wycofaniu. Tego samego dnia Rommel otrzymał od Hitlera rozkaz „zwycięstwo albo śmierć”, co wstrzymało odwrót. Nacisk aliantów był jednak zbyt wielki i siły niemieckie musiały cofnąć się w nocy z 3 na 4 listopada. Do 9 listopada siły Osi były w pełnym odwrocie, a ponad 30 tys. żołnierzy poddało się. Winston Churchill podsumował bitwę 10 listopada 1942 słowami „teraz to nie jest koniec, to nie jest nawet początek końca. Ale to jest, być może, koniec początku”. Bitwa była największym triumfem Montgomery’ego – przyjął miano „Lord Montgomery of Alamein” i został podniesiony do godności para Imperium brytyjskiego. Operacja desantowa Torch rozpoczęta 8 listopada oznaczała rzeczywisty koniec zagrożenia ze strony Osi w Afryce Północnej. Walki w Afryce Północnej są często bagatelizowane ze względu na drugorzędność tego frontu, jednakże przebieg kampanii miał kolosalne znaczenie w kontekście innych teatrów działań. Zaangażowanie III Rzeszy w Afryce zaważyło na losach wojny przeciwko Związkowi Radzieckiemu, zamykając tym samym drogę Niemców do okupacji niemal całej Europy. Wojna włosko-brytyjska Walki na pograniczu egipsko-libijskim wybuchły już 10 czerwca 1940 roku, po wypowiedzeniu wojny Francji i Wielkiej Brytanii przez Włochy. W kontrolowanej przez Włochów Libii znajdowało się wówczas ok. 200 tys. żołnierzy marsz. Italo Balbo. Naprzeciw nich w Egipcie operowało niewiele ponad 30 tys. ludzi, z których wyodrębniono Siły Pustyni Zachodniej pod dowództwem gen. Richarda O’Connora. Podległe mu wojska przeprowadziły w czerwcu ofensywę o ograniczonym zasięgu, zajmując fort Capuzzo oraz Maddalena. Straty włoskie szacowano na niemal 4 tys. ludzi zabitych, rannych i wziętych do niewoli. Dopiero we wrześniu włoska armia była zdolna do kontruderzenia. Zajęte zostało Sidi Baranni, a wojska brytyjskie cofnęły się do twierdzy Marsa Matruh. W ciągu kilku tygodni zostały wsparte posiłkami, dywizji australijskiej. 9 grudnia 1940 roku alianci rozpoczęli ofensywę na kierunku wschodnim opatrzoną kryptonimem „Compass”. W ciągu kilku dni oczyścili Egipt z wojsk włoskich i zepchnęli przeciwnika do głębokiej defensywy. W efekcie już na początku stycznia 1941 roku otoczono libijską twierdzę w Tobruku. Po zaledwie dwudniowych walkach została ona poddana 22 stycznia, a do niewoli trafiło ok. 27 tys. Włochów. Niepowodzenia włoskiej armii niepokoiły niemieckiego sojusznika, który przysłał do Libii potężne wsparcie w postaci oddziałów Deutsches Afrika Korps pod dowództwem gen. Erwina Rommla. Ten, wykorzystując siłę wojsk pancernych, 24 marca 1941 roku rozpoczął ofensywę na kierunku wschodnim. Połączone wojska niemieckie i włoskie szybkie osiągnęły znaczne sukcesy, wypierając Brytyjczyków do Egiptu i zajmując Bardiję, Capuzzo, opanowały również rejon Przełęczy Halfaya. Nie udało się natomiast opanowanie Tobruku, gdzie bronili się Australijczycy zluzowani następnie przez Polaków z Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich gen. Stanisława Kopańskiego. Oblężenie Tobruku trwało do 27 listopada 1941 roku, gdy 8. Armia brytyjska odblokowała miasto, prowadząc ofensywę o kryptonimie „Crusader” zapoczątkowaną 18 listopada. W jej wyniku Państwa Osi zostały ponownie wyparte z wschodniej części Libii i wycofały się w grudniu na pozycje El Ghazala i dalej do El Agheila. Tylko w czasie operacji „Crusader” alianci stracili 2900 zabitych, 7500 zaginionych i 7300 rannych. Po stronie Państw Osi notowano aż 31 tys. zabitych i zaginionych. Mimo porażki gen. Rommel nie zamierzał się poddawać i już 21 stycznia 1942 roku rozpoczął kolejną ofensywę. Umożliwiło to Niemcom i Włochom odbicie Bengazi i Ghazala. Po wiosennym wstrzymaniu ofensywy siły Osi ruszyły do dalszego natarcia, zdobywając 21 czerwca Tobruk i tydzień później Marsa Matruh. 30 czerwca rozpoczęła się pierwsza bitwa pod El Alamein. Blisko miesięczne natarcie niemieckich wojsk pancernych zostało zatrzymane przez 8. Armię dowodzoną teraz przez gen. Claude’a Auchinlecka. Brytyjczyk doskonale wykorzystał warunki terenowe i pas umocnień stworzony przez alianckich żołnierzy. Wzmocnione posiłkami z Europy oddziały niemieckie i włoskie zaatakowały w tym rejonie raz jeszcze 31 sierpnia. Po kilku dniach walk Rommel musiał jednak wycofać wojska, które zaległy pod Alam Halfa. Dowodzący teraz 8. Armią gen. Bernard Law Montgomery miał przed sobą mocno poszarpanego przeciwnika, któremu brakowało zapasów i uzupełnień osobowych. W konsekwencji 23 października 1942 roku ruszyło alianckie natarcie na linii El Alamein. Przełamanie linii wroga doprowadziło do wycofania sił niemiecko-włoskich. W efekcie w listopadzie 8. Armia ścigała przeciwnika uchodzącego na zachód (blisko 1000 km), zajmując Tobruk, Dernę i Benghazi. W grudniu padła jeszcze Syrta, a następnie 23 stycznia 1943 roku 8. Armia wkroczyła do Trypolisu. Pierwszy ważny front zdobyty W nocy z 7 na 8 listopada 1942 roku sytuacja sił Osi w Afryce stała się tragiczna. Alianci przeprowadzili z dawna przygotowywaną operację „Torch”, wysadzając amerykańsko-brytyjski desant ponad 70 tys. żołnierzy w Algierii i Maroku. Doszło do nielicznych starć z wojskami francuskiej Republiki Vichy utworzonej po upadku Francji w czerwcu 1940 roku. Marionetkowe państwo ostatecznie poddało swoje wojska w Afryce, co stało się udziałem przede wszystkim adm. Francoise Darlana. Jednocześnie dowódca nakazał zatopienie floty francuskiej zgromadzonej w Tulonie, gdzie 27 listopada 1942 roku wkroczyli Niemcy. Odpowiedzią sił włosko-niemieckich na lądowanie Amerykanów było zajęcie Tunezji, która miała się stać ostatnim bastionem obrony Rommla w Afryce Północnej. W drugiej połowie lutego 1943 roku doszło do bitwy na Przełęczy Kasserine. Mimo początkowych sukcesów sił niemieckich, zostały one odrzucone przez aliantów, którzy mogli kontynuować ofensywę 1. i 8. Armii w Tunezji. Niepowodzeniem zakończyły się również próby kontrataków w rejonie Medenine w marcu, a następnie na umocnionej Linii Mareth. Alianci dysponowali coraz większą przewagą, zwłaszcza w obliczu dominacji na Morzu Śródziemnym oraz wzmocnionych sił lotniczych. W toku dalszej ofensywy 7 maja Brytyjczycy weszli do Tunisu a Amerykanie do Bizerty, co położyło kres niemiecko-włoskiej obronie w Afryce Północnej. 13 maja 1943 roku wojska Osi skapitulowały, a do niewoli dostało się blisko 275 tys. ludzi. Dodatkowe informacje na temat przebiegu kampanii afrykańskiej znajdziesz w wersji rozszerzonej materiału. Źródła zdjęć: The Chieve, WWII Today, Britannica

wojna w afryce północnej 1940 43